ಜೀವಂತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (Living Questions)

“ನನ್ನ ಅರಿವಿಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಮಿತಿ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲೆ ಇದೆಯೇ?”

ಅರಿವೆಂಬ ಆಕಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಬೇಡ; ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸು. ನಿನ್ನ ಅರಿವು ದೇಹದ ಒಳಗಿದೆಯೇ? ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಅರಿವಿನೊಳಗೆ ಈ ದೇಹವು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ? ನಿನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸು.

“ನನ್ನ ಹೆಸರು, ಪಾತ್ರ, ಕಥೆಗೂ ಮುಂಚೆ — ನಾನು ಯಾರು?”

“ನಾನು” ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಎದ್ದಾಗ ಗಮನಿಸಿ. ಅದು ಎಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೋಡುವುದು ಸಾಕು. ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲಿ.

“ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ ಆದರೆ, ಬದಲಾಗದೆ ಉಳಿಯುವುದು ಯಾವುದು?”

ನಿನ್ನ ದೇಹ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಜಗತ್ತು ಒಂದು ಚಲಿಸುವ ಚಿತ್ರವಿದ್ದಂತೆ. ನೀನು ಆ ಚಿತ್ರ ನೋಡುವವ. ಎಂದಿಗೂ ನಿದ್ರಿಸದ ಆ ಮೌನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸು.

“"ನಾನು" ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಎಲ್ಲಿಂದ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ?”

"ನಾನು ಇದು" ಅಥವಾ "ನಾನು ಅದು" ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೊದಲು. ಆ "ನಾನು" ಎಂಬ ಅರಿವಿನ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕು. ಹೃದಯದಾಳದಲ್ಲಿ ಇಣುಕಿ ನೋಡು. ಮಾತಿಲ್ಲದೆ ಮೌನವಾಗಿ ಗಮನಿಸು.

“ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಈ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿರುವವರು ಯಾರು?”

ಆಲೋಚನೆಗಳು ಬಂದು ಹೋಗುವ ಮೋಡಗಳಂತೆ. ನೀನು ವಿಶಾಲವಾದ, ಬದಲಾಗದ ಆಕಾಶ. ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಬೇಡ. ಅದನ್ನು ನೋಡುವವನೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆನಿಲ್ಲು.

“ಈ ಜಗತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಒಳಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ನೀವು ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಒಳಗಿದ್ದೀರಾ?”

ನೀವು ಕಾಣುವ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿಮ್ಮ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತಿರುವ ಸಂಕೇತಗಳು ಮಾತ್ರ. ನಿಮ್ಮ ಅರಿವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಜಗತ್ತು ಎಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ? ನೀವು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿರುವ ಪಾತ್ರೆಯೇ ಹೊರತು ಒಳಗಿರುವ ವಸ್ತುವಲ್ಲ.

“ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವವನನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?”

ನಿಮ್ಮ ಕೈ, ನಿಮ್ಮ ಉಸಿರು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಬಲ್ಲಿರಿ. ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ನೀವು ಅವುಗಳಿಗಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದೀರಿ. ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಆ ದೃಷ್ಟಾರನ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿ.

“ನಿನ್ನ ಅರಿವು ಎಲ್ಲಿದೆ?”

ಪ್ರಪಂಚವು ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಇದೆ, ಆಲೋಚನೆಗಳು ನಿನ್ನ ತಲೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಗಮನಿಸುತ್ತಿರುವ ಆ 'ಅರಿವು' ಎಲ್ಲಿದೆ? ಅದು ನಿನ್ನ ದೇಹದ ಒಳಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚವೇ ಆ ಅರಿವಿನ ಒಳಗಿದೆಯೇ? ಆ ಅರಿವಿನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹುಡುಕು.

“ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಬದಲಾಗದ 'ನೀನು' ಯಾರು”

ಬಾಲ್ಯದ ಮೈ ಹೋಯಿತು, ಯೌವನದ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಬದಲಾದವು. ಆದರೆ ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಬದಲಾಗದೆ ಉಳಿದಿರುವ ಆ 'ನಾನು' ಯಾರು? ನಿನ್ನ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಬದಲಾದರೂ, ಬದಲಾಗದೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಆ ಸಾಕ್ಷಿ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸು.

“ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಎಲ್ಲಿರುತ್ತೀಯಾ?”

ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ನಿನ್ನ ಹೆಸರಿಲ್ಲ, ರೂಪವಿಲ್ಲ, ಪ್ರಪಂಚದ ಅರಿವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಎಚ್ಚರವಾದಾಗ 'ನಾನು ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸಿದೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೀಯಾ. ಆ ನಿದ್ರೆಯ ಶೂನ್ಯವನ್ನೂ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ 'ಅರಿವು' ಯಾವುದು? ಅಲ್ಲಿರುವುದು ಕೇವಲ ಮೌನವೇ ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವೇ?

“ಚಿಕ್ಕ ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗ ಇದ್ದ ಅದೇ "ನಾನು" ಈಗಲೂ ಇದೆಯಾ?”

ಅವತ್ತು ನಿನ್ನ ದೇಹ ಚಿಕ್ಕದಿತ್ತು, ಇವತ್ತು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಅವತ್ತು ಆಟಿಕೆ ಬೇಕಿತ್ತು, ಇವತ್ತು ದುಡ್ಡು ಬೇಕು. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವ ನಿನ್ನ ಒಳಗಿನ ಆ "ಅರಿವು" ಬದಲಾಗಿದೆಯೇ? ಇಲ್ಲ ಅಲ್ವಾ? ಆ ಬದಲಾಗದ ಶಕ್ತಿಯೇ ನೀನು.

“ಎರಡು ಆಲೋಚನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಆ ಪುಟ್ಟ ಮೌನದಲ್ಲಿ ನೀವು ಎಲ್ಲಿರುತ್ತೀರಿ?”

ಒಂದು ಆಲೋಚನೆ ಮುಗಿದು ಇನ್ನೊಂದು ಶುರುವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಬಿಡುವಿದೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಅರಿವು ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಆಲೋಚನೆಗಳೇ ಇಲ್ಲದ ಆ ಮೌನದಲ್ಲಿ ನೀವಿದ್ದೀರಿ ಎಂಬ ಅರಿವನ್ನು ಕೇವಲ ಗಮನಿಸಿ. ಉತ್ತರಕ್ಕಾಗಿ ಹುಡುಕಬೇಡಿ, ಆ ಮೌನವನ್ನೇ ಆಲಿಸಿ.

“"ನಾನು ಯಾರು?" ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾರು?”

ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಕ್ಕಾಗಿ ಹುಡುಕಬೇಡಿ. ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವವನ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿ. ಅಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಇದ್ದಾರೆಯೇ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿದೆಯೇ? ಆ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಇರಿ.

“"ನಾನು" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ. ಆಗ ಉಳಿಯುವುದೇನು?”

"ನಾನು" ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಶಬ್ದ ಅಥವಾ ಯೋಚನೆ. ಅದನ್ನು ಹೇಳಿ, ನಂತರ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ. ಏನು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಬೇಡಿ. ಯಾವುದೇ ಹೆಸರಿಡದೆ ಆ ಅನುಭವವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿ.

“ಎರಡು ಯೋಚನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ?”

ಯೋಚನೆ ಸಾಯುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಹೊಸದು ಹುಟ್ಟುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಆ ಪುಟ್ಟ ಮೌನದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೋಡಿ. ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಬದಲಾಗದ ಅಂಶವಿದೆಯೇ?

“ನೀವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ತಿಳಿದವನು ಯಾರು?”

ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಮನಸ್ಸು ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೂ "ನಾನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಲಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳುವ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ಇದ್ದರು. ಅವರು ಯಾರು? ಯೋಚಿಸಬೇಡಿ, ಸುಮ್ಮನೆ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಇರಿ.

“ಈ ದೇಹದ ಮಾಲೀಕ ಯಾರು?”

ನೀವು "ನನ್ನ ದೇಹ", "ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು" ಎನ್ನುತ್ತೀರಿ. ನೀವು ಅವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೀರಿ ಎಂದಾದರೆ, ನೀವು ಅವುಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿರಲೇಬೇಕು. ಉತ್ತರಕ್ಕಾಗಿ ಹುಡುಕಬೇಡಿ, ಆ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಂಡಿಸುವ 'ನಾನು' ಯಾರು ಎಂದು ನೋಡಿ. ಆ 'ನಾನು' ಎಂಬುದರಲ್ಲೇ ಇರಿ.

“ಕಾಲದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ "ನಾನು" ಎಂಬುದು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ?”

ಋತುಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ, ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಿಮ್ಮೊಳಗಿನ "ನಾನು" ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ - ಅದು ನಿನ್ನೆಗಿಂತ ಇಂದು ಹಳೆಯದಾಗಿದೆಯೇ? ಯಾವುದೇ ನೆನಪಿನ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಆ "ನಾನು" ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ನೋಡಿ.

“ನೀವು ಎಂದಾದರೂ ನಿಮಗೇ ಒಂದು ವಿಷಯವಸ್ತುವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?”

ನೀವು ನೋಡುವ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದು ವಿಷಯವಸ್ತು (Object). ನೋಡುತ್ತಿರುವವನನ್ನು ನೀವು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ತರ್ಕ ಬಳಸಬೇಡಿ, ನಿಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿ. ನೋಡುವವನು ಎಂದಾದರೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆಯೇ?

“"ನನ್ನದು" ಅಂತ ಇಲ್ಲದೆ ಇದ್ರೆ, "ನಾನು" ಅನ್ನೋದು ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತೆ?”

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ನಾನು" ಎಂಬುದು ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಇರುವುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಮ್ಮ ಆಸ್ತಿ, ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡಿ. ಈಗ "ನಾನು" ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಏನು ಉಳಿಯಿತು? ಅದು ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆಯೇ?

“"ಮಾಯಾ ಮುಕ್ತಿ"ಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾರು?”

ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವವನೇ ಅಹಂಕಾರ. ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿದರೆ, ಅದು ಅಹಂಕಾರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೇ? ಹುಡುಕುವವನನ್ನು ನೋಡಿ. ಹುಡುಕಾಟವಿಲ್ಲದೆ ಆ ಹುಡುಕುವವನಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದೆಯೇ?

“ನೀವು ಯೋಚನೆ ಮಾಡುವವರೋ ಅಥವಾ ಯೋಚನೆಯೋ?”

ಯೋಚನೆಯೊಂದು ಹುಟ್ಟಿ ಸಾಯುವುದನ್ನು ನೀವು ನೋಡುತ್ತೀರಿ. ನೀವು ಅದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ ಎಂದಾದರೆ, ನೀವು ಯೋಚನೆಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಆ 'ಸಾಕ್ಷಿ' ಯಾರು? ಆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿರಿ.

“ನೀವು ಏನನ್ನಾದರೂ "ಆಗಲು" ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?”

ಜೀವನ ಎಂದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಏನನ್ನಾದರೂ ಆಗುವ ಧಾವಂತ (ಯಶಸ್ವಿ, ಸಂತೋಷ, ಜ್ಞಾನಿ). ಈ ಎಲ್ಲ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ. ಕೇವಲ 'ಇರಿ' (Be). ನಿಮ್ಮ "ಇರುವಿಕೆ"ಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಕೊರತೆ ಇದೆಯೇ?

“ನಿಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳಿಲ್ಲದೆ ನೀವು ಎಲ್ಲಿದ್ದೀರಿ?”

ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮಗಿರುವ ಎಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ನೆನಪು. ಆ ನೆನಪುಗಳ ಕಥೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೆ, ನೀವು ಇನ್ನು ಉಳಿದಿದ್ದೀರಾ? ನೆನಪಿನ ಮುನ್ನವೇ ಇರುವ ಆ ಶುದ್ಧ "ನಾನು ಇದ್ದೇನೆ" ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.

“ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೂಲಕ ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು ಯಾವುದು?”

ನೀವು ಫೋನ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ಈಗ, ನಿಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಒಳಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ. ಸ್ಕ್ರೀನ್ ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಿರುವವರು ಯಾರು? ಮುಖಕ್ಕಾಗಿ ಹುಡುಕಬೇಡಿ, ಆ ಅರಿವಿಗಾಗಿ (Awareness) ಹುಡುಕಿ.

“"ನಾನು" ಎಂಬುದು ದೇಹದ ಒಳಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ದೇಹವೇ "ನಾನು" ಎಂಬ ಅರಿವಿನ ಒಳಗಿದೆಯೇ?”

ನೀವು ದೇಹದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀರಿ. ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ, ದೇಹ ಎಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೋಡಿ. ಅದು ನಿಮ್ಮ ಅರಿವಿನ (Awareness) ಒಳಗೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲವೇ? ದೇಹವೇ ನಿಮ್ಮ ಅರಿವಿನ ಒಳಗಿದ್ದರೆ, ನೀವು ದೇಹದ ಒಳಗಿರಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?

“ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅನುಭವವು ಕಳೆದಾಗ, ಉಳಿಯುವುದೇನು?”

ನಿನ್ನೆಯ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಅವೆಲ್ಲವೂ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ. ಈ ಕ್ಷಣವನ್ನು ನೋಡಿ, ಇದು ಸಹ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಒಂದು ಅಂಶವಿದೆಯೇ, ಅದು ಎಂದಿಗೂ "ಭೂತಕಾಲ"ವಾಗುವುದಿಲ್ಲ? ಯಾವಾಗಲೂ "ಈಗ" ಎನಿಸುವ ಆ ಅಂಶವನ್ನು ಹುಡುಕಿ.